احدهما و بىمناوبه - كه گاهى يكى باشد و گاهى ديگرى ، بلكه معا معا به هر دو قرب و احكام آن متحقّق باشند و اين را مرتبهء جمع الجمع و قاب قوسين و مقام كمال خوانند و آيت إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ « 1 » اشارت به اين مرتبه است ؛ و يا به هيچ‌يك از اين احوال سه‌گانه مقيّد نيستند ، بلكه مر ايشان راست كه به هريك از قربين ظاهر شوند و به جمع بينهما نيز - بىتقيّد به هيچ‌يك از اين احوال - و اين را مقام احديّت جمع و مقام أو أدنى خوانند و اشارت به اين است وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى « 2 » و اين مقام به اصالت ، خاصّ خاتم النبيين صلّى اللّه عليه و آله است و به وراثت و كمال متابعت كمّل اولياء را از اين حظى است « 3 » . اقسام تجلّيات حضرت حقّ سبحانه و أيضا منها - تجلّيات حضرت حقّ - سبحانه و تعالى - بر چهار گونه است : يكى ، تجلّى علمى غيبى به صور اعيان موجودات برآمده است و از اين قبيل است تجلّى وى به صور معلومات و موهومات و خيالات بر ذوى العلم « 4 » و اگرچه ايشان را به آنكه آن صور از تجلّيات وى است شعور نباشد . دويم ، تجلّى وجودى شهادى كه به صور اعيان موجودات برآمده است . سيم ، تجلّى شهودى كه بر نظر شهود اصحاب تجلّى ظاهر مىشود ، و آن بر دو گونه است : يكى آنكه موجودات عينى خارجى يا علمى ذهنى ، همه يا بعضى ، لباس غيريّت بيرون كنند و در نظر صاحب تجلّى ، صور تجلّيات حقّ سبحانه نمايند . دويم آنكه آن تجلّى در حضرت مثال ، مقيّد يا مطلق « 5 » واقع شود و آن بر صور جميع

--> ( 1 ) . فتح ( 48 ) آيهء 10 . ( 2 ) . انفال ( 8 ) آيهء 17 . ( 3 ) . اين مقام مخصوص خاتم الانبياء صلّى اللّه عليه و آله و كمّل اولياء محمّديّه عليهم السّلام است و لا غير . ( 4 ) . كه تجلّى حقّ - سبحانه و تعالى - است به اسم عليم . ( 5 ) . يعنى در برزخ منفصل كه نفس انسان باشد .